In Frankrijk zijn er in 2024 ongeveer 31.000 mensen die honderd jaar of ouder zijn. Onder degenen die de 95 jaar passeren, vinden we veel diversere profielen dan men zou denken. Om te begrijpen wie deze zeer oude Fransen zijn, moeten we verder kijken dan de nationale gemiddelden van de levensverwachting, door demografische gegevens, sociale ongelijkheden en woontrajecten te combineren.
Cohorten geboren rond 1930: het filter van de oorlog en de naoorlogse arbeid
De Fransen die vandaag de dag 95 jaar worden, zijn geboren rond 1930-1931. We hebben het over generaties die de ondervoeding tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben doorstaan, gevolgd door de zware arbeid van de wederopbouw.
Ook interessant : Waarom heeft Uber deze naam gekozen voor zijn carpooldienst?
Dit parcours heeft als een dubbele filter gewerkt. Eerst biologisch: de meest kwetsbare lichamen hebben de voedingsgebreken van de kindertijd niet overleefd. Vervolgens professioneel: de fysieke beroepen van de naoorlogse periode hebben een deel van deze cohort voortijdig uitgeput, waardoor degenen wiens lichaam te veel druk heeft opgebouwd, zijn uitgesloten van de zeer hoge ouderdom.
Om het percentage van de bevolking die tot 95 jaar leeft beter te begrijpen, moet men deze historische context in gedachten houden. De overlevenden van deze generaties zijn geen representatieve steekproef van hun leeftijdsgroep: het zijn de overlevenden van een brute selectie.
Ook interessant : De laatste technologische innovaties die je dit jaar niet mag missen
Sociale ongelijkheden in de sterfte na 90 jaar: de afnemende gradient
De studies van Ined en Insee over differentiële sterfte tonen aan dat arbeiders een veel hoger sterfterisico hebben dan kaderleden gedurende hun leven. Een voormalige arbeider heeft statistisch gezien veel minder kans om 80 jaar te worden dan een voormalige hogere kader.
Maar er verschijnt een interessant fenomeen na 90 jaar. Het sterfteverschil tussen sociale categorieën neemt af. Onderzoekers verklaren dit door een selectief effect: de arbeiders die 95 jaar worden, zijn de sterksten van hun categorie. Hun lichaam heeft decennia van fysieke arbeid doorstaan en vaak ook minder gunstige levensomstandigheden op medisch vlak.
De sociale gradient neemt af onder de zeer oude ouderen, zonder volledig te verdwijnen. Toegang tot zorg, voeding en isolatie blijven verschillen creëren, maar de individuele biologie weegt zwaarder dan de sociale determinanten op deze extreme leeftijden.
Het gewicht van geslacht in de statistieken
Vrouwen vertegenwoordigen ongeveer 86% van de honderdjarigen in Frankrijk. Deze vrouwelijke oververtegenwoordiging is al zichtbaar vanaf 95 jaar, met een duidelijke onevenwichtigheid. Mannen die deze leeftijd bereiken, vormen een numeriek beperkte groep, wat het selectieve effect hierboven nog versterkt.
Bij vrouwen is de stijging van de levensverwachting na de pandemie sneller geweest dan bij mannen, met een duidelijke inhaalbeweging na de terugval van 2020-2021. De vrouwelijke cohorten geboren rond 1930 profiteren ook van een goed gedocumenteerd hormonaal voordeel, hoewel de meningen verschillen over de exacte omvang van dit effect op zeer hoge leeftijden.
Woontrajecten van 95-jarigen en ouder: thuis, verpleeghuis of tussenwoning
Het beeld van de negentiger in een verpleeghuis komt niet meer overeen met de meerderheid van de realiteit. Volgens de Drees blijft een groeiend aantal 95-jarigen en ouder thuis dankzij professionele hulp (SAAD, SSIAD). De opname in een instelling rond de 85-90 jaar, die vroeger gebruikelijk was, neemt af ten gunste van tussenoplossingen.
- De diensten voor hulp en begeleiding thuis (SAAD) maken het mogelijk om thuis te blijven met dagelijkse bezoeken voor maaltijden, toiletbezoek en verplaatsingen
- De diensten voor thuiszorg (SSIAD) zorgen voor regelmatige medische follow-up zonder permanente ziekenhuisopname
- Seniorenservicewoningen en tussenwoningen bieden een veilige omgeving terwijl ze de autonomie behouden, met privéruimtes en gedeelde diensten
Deze verschuiving verandert het profiel van de mensen die 95 jaar worden diepgaand. Thuis blijven veronderstelt een voldoende vermogen om de hulp te financieren, of een mobiliseerbare familieomgeving. De ongelijkheden in vermogen spelen hier een directe rol: de overdracht tussen generaties, de pensioenrechten en het niveau van middelen bepalen deels de woonplaats en daarmee de kwaliteit van veroudering.
Levensverwachting in Frankrijk na de pandemie: herstel en nieuwe trends
De levensverwachting is in 2020-2021 gedaald door de pandemie, die de ouderen hard heeft getroffen. Sindsdien is de trend omgekeerd met een herstel, maar de vooruitgang heeft het bijna continue tempo dat sinds het begin van de jaren 2000 werd waargenomen, niet hersteld.
Voor de 95-99-jarigen specifiek is de kans om 95 jaar te worden aanvankelijk gedaald en daarna weer gestegen. Deze statistische schommelingen verbergen zeer verschillende realiteiten afhankelijk van de regio’s. Ined heeft bovendien een onverwachte frequentie van supercentenarians in Guadeloupe en Martinique vastgesteld, een fenomeen dat vragen oproept over de beschermende factoren die verband houden met voeding, klimaat of lokale levensstijlen.
De vraag naar het plafond van de sterfte op zeer hoge leeftijd
Démografen vragen zich af of de sterfterisico’s plafonneren boven de 105 jaar. Gegevens uit de internationale database over levensduur suggereren een vertraging van de toename van het sterfterisico op extreme leeftijden, zonder dat we daarover definitief kunnen oordelen.
Frankrijk telt ongeveer 31.000 honderdjarigen, dertig keer meer dan vijftig jaar geleden. De supercentenarians, 110 jaar en ouder, zijn bijna allemaal vrouwen. Wat opvalt in deze cijfers is minder hun omvang dan de snelheid waarmee de zeer oude bevolking zich vernieuwt en diversifieert, aangedreven door hervormingen van het gezondheidssysteem, vermogensoverdrachten en een generatie-effect dat de komende cohorten niet noodzakelijkerwijs op dezelfde manier zullen reproduceren.